Kadınların cinsiyet organlarının ve hormonal yapılarının erkekler den ayrı olması farklı ağrı deneyimlerine yol açıyor. Kadınların çoğu adet ağrısı, gebelik ve doğum ağrısı gibi normal fizyolojik nedenlere ait ağrılar yaşıyor. Genç kızların yaklaşık yüzde 50’si erken ergenlik döneminde adet ağrısı çekmektedirler. Geç ergenlik döneminde ise bu oran yüzde 75’e ulaşıyor. Geç ergenlik ve erken yetişkinlik çağında ağrıların şiddeti daha da artıyor.

Biyolojik, psikolojik ve çevresel faktörler ağrının algılanması ve ağrılı duruma ilişkin davranışlardaki farklılıklarda da etkili bir rol oynuyor. Kadın ve erkek arasında ağrının algılanması bakımından farklılıkların psikolojik ve sosyolojik açıdan iki önemli nedeni var: Birincisi kadın ve erkeğin yaşamları boyunca farklı ağrı deneyimlerine sahip olması, ikincisi ise kadın ve erkeğin toplumda kendilerinden beklenen farklı sosyal rollerinin olması.

Kadın ağrı duyduğunu rahatlıkla dile getirip doktora başvururken erkek bu konuda kadına oranla daha çekingen ve kendini saklamaya meyilli oluyor. Bu, kadının toplumdaki rolüyle ilgili sosyo psikolojik bir farklılık. Kadın, sosyal sorumlukları gereği ağrısının bir an önce geçmesi için tedavi yolu ararken erkek, ağrısının olduğunu belirtmekten bile kaçınmaktadır. Kadınların erkeklerden daha çok ağrı yaşadığı yanılgısının kaynağında kadınların ağrıyı daha çok dile getirmesinin yattığını söylenebilir.

Ayrıca kadınların ağrıya erkeklerden daha dayanıklı ve dirençli olduğunu söylemek de mümkün. Bunun bir nedeni, kadınlarda östrojen gibi bazı hormonların ağrıdan koruyucu özelliklere sahip olması. Kadınların ağrıya daha dirençli olmalarının önemli bir nedeni de ağrı konusunda daha deneyimli ve daha hazır olmaları. Özellikle doğum yapmış kadınların doğum ağrısı deneyimi ve çoğu kadının adet ağrısı deneyimi kadınların erkeklere oranla ağrıya daha dirençli olmalarını sağlıyor.

Baş ağrısı ise, insanın hayatı boyunca karşılaşabileceği ağrılar içinde en sık görülenidir.

Baş ağrıları tüm dünyada hekime başvurularda en sık dile getirilen yakınmayı oluşturuyor. Kadınların yüzde 5’i ve erkeklerin yüzde 2.8’i her yıl 180 gün ve üzerinde süreyi baş ağrılarıyla geçiriyor.
Türk halkının; özellikle de kadınların yüzde 80-90′ının yaşantısının belirli zamanlarında baş ağrısı çektiği söylenebilir. Türkiye’de hiç başım ağrımıyor diyenlerin sayısı yüzde 5-7 arasındadır.

İnsanların yaklaşık %90’ı hayatın her hangi bir döneminde baş ağrısıyla karşılaşıyor.

Baş ağrıları, çok çeşitli nedenlere bağlı olarak ortaya çıkan önemli bir rahatsızlık grubudur. Baş ağrısı kendi başına bir hastalık olabildiği gibi (migren), başka hastalıkların öncü belirtisi de olabilir (kanama veya tümör ağrıları gibi). Bu nedenle, baş ağrılarında doğru ve etkili ayırıcı tanı çok önemlidir.

Baş ağrıları hemen tüm dünyada Uluslararası Baş ağrısı Birliğinin(IHS) belirlediği kriterlerle sınıflandırılıyor. Oldukça geniş kapsamlı olan bu sınıflamaya göre; primer ve sekonder olmak üzere ikiye ayrılıyor.

Sekonder (ikincil) baş ağrıları:
Bu grupta beyinde ve/veya sistemik olarak bir hastalık bulunuyor ve ağrılar bu hastalıkla ilişkili oluyor. Baş ağrısının hangi grupta olduğunu belirlemek için, geniş bir anamnez, nörolojik muayene, beyin görüntülemesinin yanı sıra , kan ve idrar tahlilleri, EEG (elektroensefalografi), gereken durumlarda lomber ponksiyon(belden su alma) işlemleri yapılması gerekiyor.

Primer baş ağrılarında, baş ağrısı tek başına bir hastalıktır. Primer baş ağrısı tipleri: Gerilim tipi baş ağrısı
Migren tipi baş ağrıları
Küme baş ağrıları
Mixt tip baş ağrısı

Sekonder baş ağrıları, ikincil olarak ve aşağıda yer alan bazı hastalıkların bir semptomu olarak ortaya çıkar:

• Soğuk algınlığı, grip veya sinüzit
• Menenjit gibi sistemik enfeksiyonlar
• Felç veya anevrizma gibi hastalıklar sonucunda beyinde oluşan kanama
• Diş ağrısı veya alt çeneyle kafatasının birleştiği noktada ağrı (temporomandibular eklem ağrısı).
• Göz yorgunluğu veya glokom
• Hipertansiyon
• Beyin tümörü
• Başta yaralanma
• Alkol veya uyuşturucu kullanımını bırakmak
• Devamlı alınan ağrı kesicilerin veya diğer ilaçların neden oldukları baş ağrıları
• %74’ünde gerilim tipi baş ağrısı görülüyor
• %11’inde migren tipi baş ağrıları görülüyor
• % 0.4’ünde küme baş ağrıları görülüyor

  Migreni olmayan insanların %76’sında
 Aurasız migren ağrılarına sahip insanların %83’ünde
 Auralı migren ağrıları olan insanların %75’inde gerilim tipi baş ağrısı görülüyor.

Gerilim tipi baş ağrılarının yaygınlığı, diğer baş ağrısı çeşitlerinden çok daha fazla bir artış göstererek, yılda %74 oranında yaygınlaşmaktadır. İnsanların yaklaşık %20-%30’u ayda en az bir defa gerilim tipi baş ağrısı çekiyor. Gerilim tipi baş ağrıları kadınlarda erkeklere göre %40 oranında daha fazla görülüyor.

Uluslararası Baş Ağrısı Derneği’nin belirlediği gerilim tipi baş ağrısı kriterlerini şöyle sıralayabiliriz:

 Baş ağrıları en az 10 defa, 30 dakikadan 7 güne kadar sürüyor olmalı.

Baş ağrıları aşağıdaki özelliklerden en az iki tanesini içermeli:

- Zonklamanın olmaması
- Hafif veya orta şiddette olması (aktiviteleri etkileyebilir, ancak engel olmaz)
- Başın her iki tarafında da görülür
- Günlük fiziksel aktiviteleriniz nedeniyle kötüleşmez

 Baş ağrısı esnasında, mide bulantısı, kusma, veya ışığa ve sese karşı hassasiyet oluşmaz

Gerilim tipi baş ağrıları iki kategoriye ayrılır:

• Episodik gerilim tipi baş ağrısı: bu tipte dakikalar hatta günler süren yinelenen baş ağrıları vardır. Bu tip baş ağrıları ayda 15 defadan daha az olmak üzere, ara sıra ortaya çıkar.

• Kronik gerilim tipi baş ağrıları : bu tip baş ağrıları, ayda 15 defadan daha fazla kronik bir şekilde ortaya çıkar.

Migren tipi baş ağrıları

Migrenin neden ortaya çıktığı tam olarak bilinmemektedir. Migrenin beyindeki kan damarları ve elektriksel sinir uyarısını ileten kimyasal maddelerdeki değişikliklere bağlı olduğu düşünülmektedir.

Migren tipi baş ağrıları, beyindeki kan damarlarının önce daralıp ardından genişlemesine neden olan elektrokimyasal dengesizlik sonucunda ortaya çıkmaktadır

Kan damarlarının etrafındaki sinirler, salgıladıkları kimyasallarla inflamasyon oluşmasına neden olur. Migren ataklarında hissedilen ağrının sorumlusu, bu inflamasyondur. Kan damarlarının daralması, beyine daha az kan gitmesine neden olur; migren bağlantılı, görmede bozukluk, uyuşukluk, karıncalanma, halsizlik, ve geçici felç durumlarının bu nedenden ortaya çıktığı düşünülmektedir.

Migren tipi baş ağrıları, auranın ağrılara eşlik edip etmediğine göre iki kısma ayrılır. Yaygın migrenler, auranın olmadığı, klasik migrenler ise auranın da görüldüğü baş ağrılarıdır.

• Auralar, baş ağrısı öncesinde ortaya çıkan semptomlardır.

• Auralar çoğu zaman, parlak ışıklar veya zigzaglı çizgiler gibi görsel halüsinasyonlar olarak ortaya çıkar, ancak, bazı durumlarda yüzde, kollarda , veya bacaklarda karıncalanma veya uyuşma şeklinde de görülebilir.

• Uluslararası Baş Ağrısı Derneği (UBD) tarafından yaygın ve klasik migren tipi baş ağrılarının kriterleri belirlenmiştir.

Yaygın migrenlerde, en az beş migren atağı olur, ve her atak 4 ile 72 saat arasında bir süre devam eder ve aynı zamanda aşağıdaki dört özellikten en az ikisi görülür:

• Başın bir tarafında ağrı olması

• Zonklama

• Orta düzeyde veya şiddetli olması (günlük aktiviteleri etkilemesi veya engellemesi)

• Merdiven çıkmak gibi günlük rutin aktivitelerde, ağrının şiddetlenmesi

Bunun yanı sıra, bir baş ağrısının migren olduğunu söyleyebilmek için, baş ağrısına ayrıca mide bulantısı, kusma veya ışığa ve sese karşı aşırı hassasiyetin de eşlik etmesi gerekir. Bazen bütün semptomlar görülebilir.

Klasik migrenler, veya auranın da görüldüğü migrenler, yaygın migren ağrılarının bütün özelliklerine sahiptir. Ancak, klasik migreni farklı kılan, en az iki migren atağında aşağıdaki dört özellikten en az iki tanesinin görülmesidir:

• Baş ağrısında en az bir veya daha çok aura semptomu ortaya çıkar; baş ağrısı geçtikten sonra aura semptomları ortadan kaybolur.

• Baş ağrısına eşlik eden en az bir aura semptomunun 4 dakikadan fazla sürmesi, veya iki veya daha çok semptomun birbirini takip etmesi.

• Aura semptomlarının hiçbiri 60 dakikadan daha fazla sürmez.

• Baş ağrısı auranın ardından 60 dakika içinde başlayabilir, veya auradan önce ortaya çıkabilir, veya aurayla beraber görülebilir.

• Migren tipi baş ağrıları olan kadınların %60’ı aynı zamanda menstrual migrene de sahip.

• Bu migrenler, menstrual döngünün bir parçası olan östrojen ve progesteron seviyelerinin düşmesi neticesinde ortaya çıkıyor.

• Östrojen seviyesinin düşmesi, migreni tetikleyici unsur olabiliyor.

Menstrual migreni olan kadınların %75’i, hamileliklerinin son iki trimesterında, baş ağrılarının daha az sıklıkla ortaya çıktığını belirtiyorlar, bu ise hormonla migren arasındaki bağlantıya bir kanıt oluşturmaktadır.

Migrende genetik yapının da önemli bir rolü olduğu gözlemlenmiştir; migreni olan kişilerin yaklaşık % 70 - 80’ninin aile bireylerinde de migren tipi baş ağrılarının olduğu belirtiliyor. Çalışmalara göre, eğer anne-babadan birinde migren varsa, çocukta da olma olasılığı yüksektir. Eğer her ikisinde de migren varsa, çocukta daha yüksek olasılıkla migren görülecektir. Tek yumurta ikizlerinde çift yumurta ikizlerine göre migrene yatkınlık daha fazladır..

Migren tipi baş ağrıları, uzun zaman iş güç kaybına neden oluyor.Migreni olan kişilerin %80’ninden fazlası, baş ağrısı nedeniyle günlük yaşamlarına normal bir şekilde devam edemiyor.

Migren atakları, yaşları 25 ile 55 arasında olan kişilerde daha yaygın görülüyor.

Migreni olan kişilerde, ağrılar çocukluktan itibaren artmaya başlıyor, ve 40 yaşında en üst sınıra ulaşıyor. 40 yaşından sonra, migren ağrıları hafiflemeye başlıyor. 60 ile 70 yaşları arasında migren semptomları genellikle azalıyor, ve hatta yok oluyor.

1. Aşama Migrenin bu aşaması, ağrı ortaya çıkmadan saatler, bazen birkaç gün öncesinde görülür. Bu aşamada migren hastalarının %50’si veya %80’inde şu semptomlar ortaya çıkar: baş dönmesi, sinirlilik, kendini aşırı derecede zinde hissetme, susuzluk, aşermek, fazla idrara çıkmak, ve ışığa, sese ve kokuya karşı hassasiyet.

2. Aşama Aura aşamasında, migreni olan kişilerin %10’ununda veya %20’sinde genellikle 10 ile 20 dakika arasında bir süre görsel semptomlar ortaya çıkar. Görsel aurada, gümüş çubuklar, parlak ışıklar, ikili görme, kör noktalar, ve düz objelerin eğri büğrü görünmesi gibi pek çok durum oluşabilir.

3. Aşama Baş ağrısı, migren atağında aşamalı olarak ortaya çıkar. Ağrı genellikle zonklama şeklindedir, ve başın bir tarafında görülür, ancak bazı durumlarda ağrı sabit ve başın her iki tarafında da ortaya çıkabilir.

4. Aşama  baş ağrısı yavaş yavaş azalmaya başlar.

5. Aşama Migren atağının sonlandığı bu aşamada, iştahsızlık ve yorgunluk görülür.

 Birçok faktör migreni başlatabilir. Bu tetikleyici faktörlere karşı duyarlı olan kişiler, bu faktörlerden uzak durarak migrenin getirdiği kısıtlamalardan büyük ölçüde kurtulabilirler.

Birçok kadında adet kanamasından hemen önce östrojen hormonu düzeylerinin azalması migren ağrısına yol açabilir

Diğerleri:
Adet dönemi, hava/mevsim/barometrik basınç değişiklikleri, deniz seviyesinden çok yukarıda bulunmak
Migreninizi hangi faktörlerin tetiklediğini bilmeniz önemlidir. Bunun için atak geldiği sırada neler yiyip içtiğinizi düşünebilirsiniz. Bunun için bir migren günlüğü tutmak uygun olabilir.
Bu günlükte, “Olası tetikleyiciler” kısmına en son aktivitelerinizi, diyet, stres ve ilaçları yazın. Bunlar sizin neyin migrene yol açtığını anlamanıza yardım edecektir. Böylece hem nelerden uzak durmanız gerektiğini görür, hem de bu günlüğü doktorunuza gösterebilirsiniz.

Küme baş ağrılarının özellikleri:

• Çok şiddetlidir, başın bir tarafında ve tek göz çevresinde hissedilir.

• Ağrılar 15 dakikadan 3 saate kadar devam edebilir, ancak genellikle 30 ile 90 dakika arasında sürer.

• Ani bir şekilde ortaya çıkar.

• Ağrılar gün aşırı tekrarlayabileceği gibi, gün içinde sekiz defa ortaya çıkabilir.

• Ataklar her zaman görülebilir ancak çoğunlukla geceleri ortaya çıkar.

• Alkol, uykusuzluk, ve duygusal stres nedenleri arasında yer alır.

Küme baş ağrılarının semptomları arasında, şiddetli, ani ve keskin ağrılara ek olarak şu semptomlar yer alır:

• Ağrının olduğu gözde, kızarma ve aşırı sulanma olur.

• Burun tıkanıklığı, burun akıntısı, göz kapağının ufalması, göz bebeğinin küçülmesi, ve yüzde terleme görülebilir.

• Baş ağrıları, düzenli olarak belirli zamanlarda ortaya çıkar, ve haftalarca veya aylarca sürebilir.

Küme baş ağrılarının en belirgin özellikleri:

• Ağrılar çok şiddetlidir.

• Migren ağrıları kişinin aktivitelerini yavaşlatırken, küme baş ağrıları kişinin hızlı adımlar atarak veya oturup başını ve gövdesini sallayarak ağrıya yanıt vermesine neden olur.

• Küme baş ağrıları olan bazı kişiler, baş ağrısının şiddetini unutmak için başka ağrıları tercih edebilirler.

Uluslar arası baş ağrısı derneği, küme baş ağrılarının teşhisinde dikkat edilmesi gereken kriterleri şu şekilde belirlemiştir:

• En az beş baş ağrısı atağı olmalı

• Ağrı tek göz de, veya çevresinde şiddetli olarak hissedilmeli

• Tedavi edilmeksizin, 15 dakika ile 3 saat arasında sürmeli

Bunlara ek olarak, ağrı başladığında aşağıdaki belirtilerden en az birinin ağrıya eşlik etmesi gerekir:

• Gözde kızarıklık

• Gözde aşırı derecede sulanma

• Burun akıntısı

• Yüzde terleme

• Gözbebeğinin küçülmesi

• Göz kapağının düşmesi

• Göz kapaklarının şişmesi

Baş ağrısı, yaklaşık 7 yaşına kadar kız ve erkeklerde eşit oranda görülürken bu yaştan sonra giderek kızlarda sıklığı artmaktadır. Adölesan dönemde kızlarda erkeklere oranla iki kat daha sık görülmektedir.

Baş ağrısı olan bir çocukta öncelikli hedef altta yatan bir durum (ikincil neden) olup olmadığının ortaya konmasıdır, bu durum dışlandıktan sonra altta yatan bir nedene bağlı olmayan (birincil nedenli) baş ağrıları teşhisi konabilmektedir.
                Eğer baş ağrısı yakın zamanlarda başlamışsa, şiddet ve sıklığı giderek artıyorsa, geceleri hastayı uyandırıyorsa, her zaman sabahları oluyorsa, genellikle kusma ile birlikteyse, şimdiye kadarki en şiddetli baş ağrısı ise ikincil nedenli baş ağrısı düşünülmelidir. Bu özellikleri gösteren baş ağrılarının nedenleri; beyinin kendisinden kaynaklanan olaylar olabileceği gibi (tümör, kanama vb.) diğer sistemleri tutan hastalıklar da (tansiyon yüksekliği, hormon bozukluğu vb.) olabilir. Bu durumlarda doktorunuz size ek şikayetlere yönelik sorular sorar ve genellikle muayenede normal olmayan bulgular saptar. Sıklıkla üst solunum yolu enfeksiyonları sırasında da baş ağrısı olmaktadır ancak enfeksiyonun düzelmesi ile geçmektedir. Birincil baş ağrıları; migren, gerilim tipi ve diğer özel tipte baş ağrılarıdır. Bunlar içinde en sık görülen migrendir.

Zonklayıcı tipte, alın-şakak bölgesinde, tek taraflı olan; bulantı, kusma, ışıktan veya sesten rahatsızlığın eşlik ettiği; günlük olağan hareketler (yürümek, merdiven çıkmak gibi) ile ağrıda artışın olduğu, şiddetli baş ağrılarında migren akla gelmelidir.

 Auralı migrende ise bunlara ek olarak gözde yanıp sönen ışıklar, cisimlerde büyüyüp küçülme, kırık çizgiler, kol bacaklarda karıncalanma gibi bulgular vardır. Erişkinden farklı olarak çocukluk çağı migreninde; çocuğun uyumak istemesi ve ağrının uyku ile düzelmesi, çift taraflı ve iki saatten daha kısa süreli olma özellikleri sıklıkla görülür. Yine çocuklarda taşıt tutması, bir nedene bağlı olmayan tekrarlayan baş dönmeleri, bir nedene bağlanamayan kusmalar ve karın ağrıları migren ile birlikte olabilir veya bu belirtiler çocuklarda migrenin öncül belirtisi olabilirler. Açlık, belli yiyecekler, gürültü, sıcak-soğuk, sıkıntı gibi şeyler migren ağrısını tetikleyebilir. Migren hastalarının yaklaşık % 80′ inde ailede migren öyküsü vardır.

Sadece psikolojik nedene bağlı baş ağrıları (depresyon, kaygı bozukluğu gibi nedenler sonucu) olabilir. Sıklıkla görülen ise birincil baş ağrıları olanlarda ek olarak bu tip rahatsızlıkların veya bazı kişilik özelliklerinin varlığıdır. Çocuklarda okul sorunları, aile sorunları baş ağrıları ile birlikte görülebilir. Bunlardan hangisinin baş ağrısına neden olduğu ancak uzman doktorlar tarafından belirlenebilir. Bu konuda çocuk psikiyatristleri, aile, çocuk ve öğretmen işbirliği gerekli olabilir.

Uzman doktor tarafından görülerek altta yatan bir nedene bağlı olmayan (birincil nedenli) baş ağrısı düşünülen çocuklarda, buna neden olan durum (migren, gerilim baş ağrısı gibi) söylenebilir veya izlem sonucu ortaya konabilir. Bazı hastalarda farklı tiplerdeki birincil baş ağrıları birlikte olabilir. Çocuğunuzun baş ağrısı olduğunda yazacağınız bilgiler (baş ağrısı güncesi) tanıda, izlemde, tedavinin değerlendirilmesinde son derece önemlidir. Güncede tarih, ağrıyı başlatan şey, ağrının geliş zamanı, tipi, nerede olduğu, şiddeti, süresi, nasıl geçtiği ve okulunu, ders veya aktivitelerini engelleyip engellemediği, ağrı kesici kullanıp kullanmadığı gibi bilgiler yer almalıdır. Ağrıyı başlatan nedenlerin belirlenmesi son derece önemlidir. Baş ağrısı olduğu zaman çocuğunuza kendini nasıl hissettiğini anlatan resim çizmesini de isteyebilirsiniz. Bu bilgileri de değerlendiren doktorunuz size neler yapmanız gerektiği konusunda yardımcı olacaktır.

• Ani bir şekilde başlayan şiddetli baş ağrısı

• Gökgürültüsü veya bir patlama hissi veren baş ağrısı

• Bugüne kadar karşılaştığınız en şiddetli baş ağrısı ise

• Devamlı ve gittikçe kötüleşen baş ağrısı

• Başa alınan bir darbe sonrasında ortaya çıkan baş ağrısı

Aşağıdaki semptomlardan bir veya daha fazlasının görüldüğü baş ağrısı

Boyunda tutulma
Eğildiğinizde şiddetlenen baş ağrısı
Bilinç bulanıklığı
Bilinç kaybı
Titreme Devamlı ve şiddetli kusma